Anna Jagiellonka, trzecia z kolei córka Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, nie miała na polskim dworze łatwego życia. Zdominowana przez silną osobowość matki, która jeszcze za życia swojego męża praktycznie rządziła krajem, niewidoczna w jej cieniu, posłuszna i potulna królewna przez większą część swego życia nie zapisała się na kartach historii w żaden szczególny sposób. Haftowała kościelne szaty, spełniała miłosierne uczynki, była dobrą i pokorną córką. Jej siostry powychodziły za mąż - Izabela za węgierskiego króla, Zofia za księcia Brunszwiku a Katarzyna, której zresztą Anna ustąpiła konkurenta, za króla Szwecji - służąc poprzez swoje małżeństwa interesom dynastii Jagiellonów, ona zaś trwała w swoim cichym staropanieństwie do pięćdziesiątego drugiego roku życia. Trzydzieści trzy lata u boku apodyktycznej matki nauczyły ją nie tylko cierpliwości i opanowania, wyniosła z nich także przekonanie, że kobieta równie dobrze jak i mężczyzna nadaje się na króla.

Gwiazda ostatniej z rodu Jagiellonki rozbłysła, kiedy w roku 1572 zmarł bezpotomnie jej brat, Zygmunt August, i tron polski z braku następcy został pusty. Dla ościennych władców niedostrzegana dotychczas Anna okazała się bardzo cenna - małżeństwo z nią dawało prawa do korony Polski. Nie było jednak warunkiem koniecznym, zatwierdzenie nowego władcy należało bowiem do ogółu szlachty. Wybór Anny padł na młodszego od niej o dwadzieścia osiem lat brata francuskiego króla, Henryka Walezego, w którego afekt i obietnicę małżeństwa uwierzyła bez zastrzeżeń. Forsując swój wybór okazała się nieodrodną córką swojej matki. Już wcześniej zaprzestając śledztwa w sprawie rozgrabionych klejnotów Zygmunta Augusta zyskała sobie zwolenników wśród szlachty, która widziała w niej osobę wielkoduszną, nad wyraz dobrą i pobożną. Dlatego też, mimo że kandydatem do ręki Anny był również Ernest Habsburg, panowie polscy poparli jej wybór i zdecydowali się na Francuza. Jednak kiedy 16 maja 1573 roku Henryk został obwołany królem Polski, do której przybył dopiero w styczniu 1574 roku, wycofał się ze złożonych królewnie polskiej obietnic. Zmieniły się także w stosunku do niej nastroje społeczne - szlachta nadal ją wielbiła, jednak Anna popadła w niełaskę senatorów, dlatego też nie stanęli oni po jej stronie, kiedy zerwane zostały zaręczyny.

Nowy władca tymczasem trwonił pieniądze z królewskiego skarbca, rozdawał królewizny i nadania, starając się pozyskać w ten sposób stronników. Rzecz nie trwała jednak długo. Śmierć jego brata Karola IX otwarła przed Henrykiem nowe perspektywy. W czerwcu 1574, po niecałych czterech miesiącach panowania w Polsce Walezy potajemnie uciekł do Francji, by objąć tamtejszy tron.

Te dramatyczne wydarzenia znów wyniosły Annę na szczyt. Aby nie dopuścić do wyboru na tron cesarza Maksymiliana II, którego kandydaturę zamierzali przeforsować magnaci, 15 grudnia 1575 roku szlachta okrzyknęła królem Polski siedmiogrodzkiego księcia, Stefana Batorego, pod warunkiem jednak, że ten ożeni się z Jagiellonką. Batory warunek przyjął i tym samym Anna została w końcu królowa Polski.

Czy wiesz, że... Anna Jagiellonka pochowana została nie u boku swojego męża, lecz w Kaplicy Zygmuntowskiej Katedry Wawelskiej w Krakowie, gdzie spoczywają jej ojciec i brat i gdzie sama przed śmiercią jeszcze przygotowała sobie grobowiec. Jej mąż złożony został w tejże samej Katedrze w tzw. Kaplicy Stefana Batorego. Pochowany został na koszt państwa, co w szesnastowiecznej Polsce uznawane było za zaszczyt należny jedynie monarchom uznanym przez szlachtę za zasłużonych dla kraju.

Małżeństwo nie było zbyt udane. Król był o dziesięć lat młodszy od swojej połowicy, nadziei na dzieci, Anna miała bowiem już ponad pięćdziesiąt lat, nie było. Batorego zaprzątały wojny na Wschodzie, w domu bywał rzadko, miewał kochanki, co dodatkowo upokarzało Jagiellonkę, która zaczynała przemyśliwać nad możliwością rozwodu. Nagła i nieoczekiwana śmierć króla, który mimo swych przywar należał do jednych z najwybitniejszych polskich władców elekcyjnych, w grudniu 1586 roku zaskoczyła wszystkich prócz jego żony, która miała i na taką sytuację przygotowany plan. Kiedy rozpoczęła się po raz kolejny rywalizacja zachodnich mocarstw o polską koronę, Anna Jagiellonka pokrzyżowała plany wielkich rodów Europy, doprowadzając do posadzenia na tronie swojego siostrzeńca, nie branego dotychczas pod uwagę syna szwedzkiego króla Jana i Katarzyny Jagiellonki, Zygmunta III Wazy, który w historii Polski zapisał się przeniesieniem stolicy państwa z Krakowa do Warszawy.

Anna Jagiellonka zmarła 9 września 1596 roku. Już przez współczesnych sobie nazwana została Katarzyną Medycejską Wschodu Europy.