Włoska księżniczka Bona ze starego rodu Sforzów została królową Polski w 1518 roku. Nikt wówczas nawet nie przypuszczał, jak dużą rolę w historii całej Europy odegra druga żona Zygmunta I Starego. Młodsza bowiem o dwadzieścia siedem lat od swego małżonka, wychowana na włoskim dworze, skąd wyniosła umiejętności dyplomatyczne, sprytna królowa pod koniec życia swojego męża, coraz bardziej zniedołężniałego i tracącego zainteresowanie sprawami państwa, przejęła praktycznie rządy w kraju. Miała również ogromny wpływ na swojego jedynego syna - Zygmunta II Augusta, który bardzo długo nie mógł uwolnić się spod silnej ręki matki.

Bona nie była w Polsce osobą popularną. Nie przysparzał jej sympatii fakt, że na polski dwór próbowała przeszczepić włoskie metody rządzenia. Wykup majątków, rozdawnictwo urzędów, elekcja i koronacja małoletniego Zygmunta Augusta, mimo że żył jeszcze jego ojciec Zygmunt Stary, wszystko to obróciło przeciwko niej polską szlachtę. Jednak dzięki olbrzymiej wyprawie ślubnej oraz zgromadzonemu dzięki wykupionym dobrom majątkowi ambitna Włoszka zebrała w senacie popierające ją stronnictwo i praktycznie do końca swojego pobytu w Polsce bardziej lub mniej jawnie rządziła krajem.

Rok 1548 przyniósł jednak sporo zmian. Zmarł Zygmunt Stary, na tron wstąpił Zygmunt August, któremu nie podobała się zachłanność i ambicja matki. Rozpoczęła się między nimi walka o wpływy, która bardzo podkopała autorytet młodego króla. Zaszkodziła mu szczególnie sprawa małżeństwa z księżniczką litewską Barbarą Radziwiłłówną. Dla króla było to drugie małżeństwo - poprzednia żona Elżbieta Habsburżanka - zmarła niedługo po ślubie nie dając królowi potomka. Bona starała się wykorzystać niechęć szlachty polskiej do rodu Radziwiłłów, obawiano się bowiem ich wpływu na Zygmunta i prowadzoną przez niego politykę. Stara królowa rozpuszczała więc plotki o nieobyczajnym prowadzeniu się Barbary, jej bezpłodności i chorobie wenerycznej, którą miała rzekomo zarazić króla. Dlatego też, kiedy w roku 1551 młoda królowa umarła również bezpotomnie, Zygmunt August podejrzewał swoją matkę o jej otrucie.

Czy wiesz, że... Bona Sforza i Zygmunt Stary oprócz syna dochowali się jeszcze czterech córek. Wszystkie zasiadły na europejskich tronach: Izabela została królową Węgier, Zofia księżną Brunszwiku, Katarzyna królową Szwecji, Anna zaś w wieku pięćdziesięciu dwóch lat poślubiła siemiogrodzkiego księcia Stefana Batorego, drugiego elekcyjnego króla Polski. Ich starsza siostra przyrodnia z pierwszego małżeństwa Zygmunta, Jadwiga, została żoną elektora brandenburskiego, Joachima II.

W roku 1554 Bona zdecydowała się wrócić do Włoch. Zabronił jej tego jednak jej syn, bowiem królowa - matka posiadała wielki majątek oraz liczne nadania na terenie całego kraju, zarówno w Polsce, jak i na Litwie, których Zygmunt nie zamierzał utracić po jej ewentualnej śmierci na obczyźnie. Dlatego też dopiero gdy zrzekła się swoich dóbr, król zgodził się, aby w roku 1556 opuściła Polskę i wróciła do Bari. Zmarła rok później, w 1557, otruta prawdopodobnie na rozkaz Habsburgów przez ich zausznika Gian Lorenzo Pappacodę.

Mimo że polska historia niezbyt łagodnie ocenia Bonę Sforzę, jednak zapomnieć nie można, że jej właśnie nasz kraj zawdzięcza niezwykły rozkwit kulturalny. Dzięki niej i Zygmuntowi Staremu do Polski zawitał włoski Renesans i włoska kuchnia - przybywali artyści, przywożone były dzieła sztuki, rozpoczęto przebudowę Zamku Królewskiego w Krakowie, podczas której powstał jeden z największych zabytków XVI wieku - Kaplica Zygmuntowska, w której spoczęli zarówno Zygmunt Stary, jak i jego syn Zygmunt August. Dzięki Bonie zaczęto uprawiać w Polsce wiele gatunków nieznanych dotąd jarzyn.