"Co zrobić z Polakami?"

Po powstaniu styczniowym na Królestwo Polskie spadły kolejne dotkliwe represje, na emigrację udała się kolejna fala działaczy politycznych, artystów i żołnierzy, wzmogły się naciski rusyfikacyjne - ze szkół i urzędów zniknął język polski. Podobnie było na terenach zaboru pruskiego, gdzie władze, stosując czasem brutalne metody, poddawały ludność polityce germanizacji. Znacznym represjom poddany był zarówno w Rosji, jak i w Prusach Kościół Katolicki. Jedynie Galicja cieszyła się sporą wolnością (w 1867 roku uzyskała autonomię, Sejm Krajowy, polskie urzędy i szkolnictwo itp.). W odróżnieniu jednak od ziem zaborów pruskiego i częściowo rosyjskiego pogrążona była w biedzie i - poza większymi miastami -zacofaniu cywilizacyjnym.