Czy wiesz, że... Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski w 1883 roku jako pierwsi w świecie skroplili w stanie statycznym (nie - jak do tego czasu, w stanie dynamicznym w postaci przejściowej mgiełki) tlen, azot i dwutlenek węgla z powietrza.

Już w XIII wieku jeden z pierwszych polskich uczonych, Witelo, prowadził badania, które stały się podstawą ówczesnej optyki, opisał bowiem budowę oka i podjął próbę wyjaśnienia procesu widzenia. Jego poglądy zachowały aktualność aż do XVI wieku, czego dowodem było norymberskie wydanie jego dzieła w 1535 roku. Prace Polaków często miały charakter prekursorski, choć ich sukcesy są mało znane. Za pionierów przemysłu naftowego uchodzą Amerykanie. A przecież to Polak, Ignacy Łukasiewicz, w 1856 roku w Bóbrce założył pierwszą kopalnię ropy. Pierwszy szyb naftowy w Pennsylwanii został zbudowany dopiero 5 lat po otwarciu kopalni Łukasiewicza. Z pewnością nie są to osiągnięcia tej miary, co odkrycie promieniowania i dwóch pierwiastków przez najsłynniejszą polską badaczkę, Marię Skłodowską-Curie, która stała się dwukrotną laureatką nagrody Nobla, w 1903 w dziedzinie fizyki za badania nad promieniotwórczością i w 1911 roku w dziedzinie chemii, za odkrycie dwóch nowych pierwiastków: polonu i radu. Wielu naukowców polskich podążało drogą wyznaczoną przez Marię Skłodowską-Curie. Wśród nich byli Marian Danysz - specjalista w zakresie fizyki jądra atomowego, współtwórca promieniotwórczego izotopu fluoru, jeden ze współodkrywców podwójnego hiperjądra i Józef Rotblat, który prowadził badania z zakresu fizyki jądrowej i jednocześnie działał na rzecz ograniczenia zbrojeń jądrowych, współorganizując konferencję Pugwash. Z tego tytułu w 1995 roku został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla.

Czy wiesz, że... Denis Gabor, laureat nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1971 roku w przemówieniu po jej odebraniu wymienił Mieczysława Wolfke jako prekursora holografii.

Polacy często współpracowali z największymi naukowcami świata. Zaliczał się do nich Leopold Infeld zajmujący się teorią względności. Razem z Maksem Bornem, późniejszym laureatem nagrody Nobla, pracował nad polem elektromagnetycznym formułując prawo elektrodynamiki Borna-Infelda. W latach 1936-1938 był współpracownikiem Alberta Einsteina w Institute for Advanced Study w Princeton. Owocem tej współpracy była książka Ewolucja fizyki (1959), która miała przybliżyć teorię względności osobom nie zajmującym się fizyką. Mieczysław Wolfke przeszedł do historii nauki jako odkrywca dwóch odmian ciekłego helu, z których He II jest do dziś jedyną znaną cieczą nadpłynną. Był prekursorem holografii - działu optyki zajmującego się uzyskiwaniem i utrwalaniem obrazu trójwymiarowego: w 1920 dokonał rozbicia procesu wytwarzania obrazów na dwie oddzielne fazy i przy zastosowaniu dwóch wiązek fal. Równolegle z Albertem Einsteinem nad teorią kinetyczną pracował Marian Smoluchowski. Wyjaśnił on powstawanie ruchów Browna. W swojej pracy podał równanie, które stało się podstawą teorii procesów stochastycznych. Właściwościami fizycznymi materiałów zajmował się inny polski uczony, Maksymilian Huber. Jego badania doprowadziły do przedstawienia tzw. kryterium Hubera, które określa warunki osiągnięcia przez materiały poddane złożonym obciążeniom stanu niebezpiecznego, w którym pojawiają się pęknięcia lub odkształcenia trwałe. Ma to kolosalne znaczenie w projektowaniu budynków, mostów, elementów, które powinny wytrzymywać duże obciążenia.

Dwukrotnym kandydatem do nagrody Nobla, twórcą nowoczesnej termochemii był Wojciech Świętosławski. Był on autorem opracowania statycznej metody pomiarów kriometrycznych i nowoczesnej metody badania węgli. Świętosławski był wiceprezesem Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC) i twórcą podstaw nowej gałęzi chemii fizycznej: poliazeotropii.

Każdy, kto bliżej znał Smoluchowskiego, cenił w nim nie tylko bystry umysł, ale i szlachetnego człowieka. Albert Einstein

Dla rozwoju fizyki wielkie zasługi położyli Jerzy Pniewski i Marian Danysz, którzy odkryli w 1952 roku cząstki elementarne - hiperjądra. Są to specyficzne jądra atomowe, zawierające obok neutronów i protonów także hiperon. Odkrycie to było jednocześnie odkryciem nowego stanu materii: materii hiperjądrowej. Marian Danysz i Jerzy Pniewski byli w swoim czasie poważnymi kandydatami do nagrody Nobla. Badaniami jąder atomów zajmuje się też Witold Nazarewicz. Bada on jądra atomów egzotycznych, tzn. takich, które powstają w zderzeniach jąder promieniotwórczych. Istniejące na Ziemi pierwiastki są stabilne. Ich jądra nie rozpadają się samowolnie. Jądra egzotyczne są odkrywane w eksplodujących gwiazdach supernowych. Ich badanie może pomóc w zrozumieniu procesu powstania pierwiastków. Witold Nazarewicz jest dyrektorem naukowym Laboratorium Ciężkich Jonów w Oak Ridge National Labolatory na Uniwersytecie w Tennessee, pracuje też na Uniwersytecie Warszawskim. Profesor Jacek Kalinowski w swych badaniach prześwietla falami radiowymi obiekty znajdujące się w bardzo silnym polu magnetycznym, co pozwala na rozróżnianie większych i mniejszych cząsteczek. Badania te mogą przyczynić się do uzyskania większych ilości produktów pozyskiwanych z minerałów.

Każdy z nas w szkole poznawał tablice Mendelejewa. Adam Sobiczewski dowiódł, dzięki odkryciu tzw. wyspy stabilności, że tablica Mendelejewa nie jest jeszcze zakończona.

Maria Skłodowska-Curie (1867-1934) jest postacią wyjątkową w panteonie polskich uczonych. Dwukrotna noblistka, odkrywczyni dwóch nowych pierwiastków, była pionierką nauki wśród kobiet. Swoją edukację rozpoczęła na nielegalnym Uniwersytecie Latającym, w 1891 roku udała się do Francji, gdzie studiowała na Sorbonie, a później bez reszty poświęciła się badaniom substancji promieniotwórczych. Była pierwszą kobietą, która obroniła doktorat na Sorbonie i pierwszą kobietą profesor Sorbony, która kierowała katedrą. W roku 1897 Skłodowska - absolwentka uniwersytetu - poszukiwała tematu na pracę doktorską. W studenckiej bibliotece natknęła się na doniesienia Antoine'a H. Becquerela - profesora fizyki politechniki paryskiej - o odkryciu nowych, tajemniczych promieni wysyłanych przez bryłki rudy zawierającej uran. Skłodowska zaczęła badać to zjawisko, które wówczas jeszcze nie miało nazwy - po latach nadała mu miano promieniotwórczości. Podczas wieloletnich badań i obserwacji Skłodowska-Curie stwierdziła, że niektóre związki uranu i toru wysyłają znacznie więcej energii, niż wynikałoby to z ilościowej zawartości obu pierwiastków. Badania naprowadziły ją na trop nie znanych dotąd pierwiastków, z których pierwszy otrzymał nazwę radu (od łac. radius 'promień'), a drugi polonu - na cześć ojczyzny jego odkrywczyni. Prace naukowe Maria prowadziła wraz z mężem, Piotrem Curie. Aby inni naukowcy uwierzyli w ich odkrycia, małżonkowie musieli z wydzielonych soli wyodrębnić czyste pierwiastki. Z jedynej działającej wówczas kopalni smółki uranowej w Jachimowie w Czechach otrzymali bezpłatnie tonę odpadów z produkcji szkła uranowego. Dokupili jeszcze siedem ton i oczyszczali je w podparyskiej szopie zamienionej na laboratorium chemiczne. Po czterech latach pracy Maria i Piotr otrzymali z ośmiu ton jedną dziesiątą grama chlorku radu (RaCl2). 0,08 grama czystego, metalicznego radu udało się wyodrębnić Marii dopiero po kolejnych ośmiu latach pracy- już po śmierci męża. Do dziś na całym świecie wyodrębniono ok. 500 gramów tego pierwiastka. Jest stosowany (zwykle w postaci chlorku lub bromku) jako źródło promieniowania gamma w leczeniu nowotworów złośliwych i niektórych chorób skóry. W 1903 roku wraz z Piotrem Curie i Antoine'em H. Becquerelem Maria Skłodowska-Curie otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za badania nad promieniotwórczością. Po śmierci męża, w 1906 roku, zaczęła samodzielnie kierować Katedrą Promieniotwórczości w Paryżu. Tu dokonała najważniejszych odkryć własności pierwiastków radu i polonu. Z jej inicjatywy powstał również Instytut Radowy w Paryżu. W 1911 roku Szwedzka Akademia Nauk ponownie uhonorowała Polkę Nagrodą Nobla, tym razem w dziedzinie chemii, za odkrycie i wyizolowanie dwóch nowych pierwiastków.

... Mendels introduced me to Professor Leopold Infeld who had come to Toronto after several years with Einstein. Infeld, after talking with me (in a kind of drawing room oral exam), concluded that my real love was physics and advised me to major in an excellent, very stiff program, then called mathematics and physics, at the University of Toronto. He argued that this program would enable me to earn a decent living at least as well as an engineering program.(...) I was fortunate to find an extraordinary mathematics and applied mathematics program in Toronto. Luminous members whom I recall with special vividness were the algebraist Richard Brauer, the non-Euclidean geometer, H.S.M. Coxeter, the aforementioned Leopold Infeld, and the classical applied mathematicians John Lighton Synge and Alexander Weinstein.(...) Walter Kohn "Autobiography" Walter Kohn laureat nagrody Nobla w dziedzinie chemii 1998.