Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu przypadła w historii rola ostatniego króla Polski. Rola niewdzięczna, państwo polskie bowiem szarpane przez walczące o wpływy rody Potockich i Czartoryskich, carycę Katarzynę II i szlacheckie niezgody domagało się głębokiej reformy wewnętrznej, która jednak ze względu na sprzeciw większości zainteresowanych stron, zwłaszcza carycy obawiającej się utracić swoje wpływy w Polsce, w praktyce nie była możliwa. W takiej sytuacji w roku 1764 wybór młodego litewskiego stolnika, krewnego Czartoryskich, przedstawiciela polskiego rządu w Petersburgu, wydawał się gwarantować istniejący stan rzeczy.

Jednakże rola marionetki carycy Katarzyny oraz Michała i Augusta Czartoryskich nie odpowiadała nowoobranemu królowi. W młodości odebrał staranne wykształcenie i wiele podróżował, sporo czasu spędzając w Anglii, gdzie zapoznał się z rządami parlamentarnymi. Dlatego też w pierwszych latach swojego panowania zdołał przeprowadzić reformę armii, zastępując kawalerię piechotą i wyposażając ją w nowe typy broni, utworzył komisję menniczą, która uporządkowała sprawy monetarne oraz komisje dobrego porządku dla miast, zajmujące się skarbem i gospodarką miejską. W roku 1764 doszło także za jego sprawą do głębokich reform sejmu - na tzw. sejmie konwokacyjnym uchwalono kładący koniec anarchii na obradach regulamin sejmowy, zniesiono liberum veto, utworzono komisje skarbowe zajmujące się ściąganiem podatków, co zahamowało grabież mienia państwowego.

Więcej reform Stanisław August nie zdołał jednak przeprowadzić. Wprowadzonymi zmianami naraził się bowiem zarówno szlachcie jak i Katarzynie II, która zaniepokojona stanem rzeczy przysłała na dwór polski nowego ambasadora - Repnina. Od tej pory każdy krok Poniatowskiego był śledzony, a caryca skrzętnie o wszystkich poczynaniach króla informowana. Ponadto z inicjatywy Repnina, widzącego niechęć polskiej szlachty wobec władcy, zawiązana została na sejmie 1767 - 1768 roku konfederacja przeciwko królowi i jego reformom. Uchwalono wówczas tzw. "prawa kardynalne" gwarantujące szlacheckie swobody i przywileje, w imię obrony których w latach 1768 - 1772 zawiązano zbrojny związek opozycyjnej szlachty - Konfederację Barską wymierzoną jednak zarówno w króla jak i w Rosję.

Sytuacja wewnętrzna, ciągłe niesnaski i kłótnie szlachty oraz jej niechęć dla zmian w kraju spowodowały, że w roku 1772 terytorium Polski zostało podzielone na mocy traktatu podpisanego 5 sierpnia w Petersburgu między naszych sąsiadów - Prusy, Austrię i Rosję. Jako powód zaboru podano całkowity rozkład państwa i panującą w nim anarchię. Aby oficjalnie uprawomocnić podpisany pakt, zaborcy zażądali zwołania sejmu polskiego, który miał oficjalnie zalegalizować ich postanowienia. Sejm, pod przewodnictwem Adama Ponińskiego stronnika Katarzyny II uchwałę taką przyjął, oddając tym samym polskie ziemie pod obce panowanie.

Czy wiesz, że... Stanisław August był wielki mecenasem sztuki. Za jego panowania przebudowano królewski zamek w Warszawie, zbudowano pod stolicą parkowo-pałacowy kompleks tzw. Łazienki, organizował słynne "Czwartkowe obiady", na które zapraszał literatów i artystów. Powołał także pierwsze polskie ministerstwo edukacji - Komisję Edukacji Narodowej, założył kształcącą oficerów Szkołę Rycerską oraz wspierał skupiających się wokół Hugona Kołłątaja polityków, patriotów i zwolenników postępu - tzw. "Kuźnicę Kołłątajowską".

Stanisław August Poniatowski stał się więc królem - marionetką, zależnym od wprowadzonej przez zaborców Rady Nieustającej. Mimo to nie zaprzestał usilnych starań o odzyskanie niezawisłości, wykorzystując każdy nadarzający się moment. Tak też było i w roku 1791, kiedy udało się na Sejmie Czteroletnim, kiedy nasi zaborcy zajęci byli sprawami wewnętrznymi (Rosja wojną z Turcją, Austria i Prusy zaś konfliktem między sobą), przeprowadzić znaczące dla państwa reformy wojskowe, skarbowe i władzy wykonawczej. Uchwalono także jakże ważną konstytucję, od daty tego zdarzenia nazwaną Konstytucją 3 Maja. Na jej mocy ustalono nowy podział władzy na ustawodawczą i wykonawczą, zniesiono trwającą ponad trzy wieki odrębność Polski i Litwy oraz nadano nowe prawa mieszczanom, Żydom i chłopom. W ten sposób Polska, nie zmieniając swojego ustroju stanowego stała się nowoczesną monarchią konstytucyjną.

Jednak nawet ta próba ratowania suwerenności Polski nie powiodła się. Na wskutek zdrady części możnowładców i zawiązania w roku 1792 sprzymierzonej z Rosją konfederacji targowickiej rosyjskie wojska wkroczyły do naszego kraju i w styczniu 1793 roku doszło do II rozbioru Polski. Stanisław August został w roku 1794 odsunięty od władzy, w 1795 zaś przewieziony do Grodna, gdzie rok później abdykował.

Ostatni król Polski zmarł w 1798 roku w Petersburgu, gdzie pozostawał internowany pod carskim nadzorem.