Siedmiogrodzki książę Stefan Batory na tronie polskim zasiadł w roku 1575, jako mąż Anny Jagiellonki, córki Zygmunta I Starego i Bony Sforzy. Panowanie rozpoczynał w sytuacji dosyć dla Polski trudnej - wygasła męska linia panującej w naszym kraju od końca czternastego wieku dynastii Jagiellonów, a obrany w roku 1574 pierwszy polski król elekcyjny Henryk Walezy po niespełna czterech miesiącach rządów (od lutego do czerwca tegoż roku) uciekł z powrotem do Francji, ze wschodu nadciągało zagrożenie ze strony sukcesywnie zajmującego Inflanty Iwana IV Groźnego, królewski skarbiec był pusty.

Mimo entuzjazmu szlachty, która 15 września 1575 okrzyknęła Batorego królem, pretendentem do polskiej korony okazał się być również cesarz Maksymilian. Ogłoszenie go przez biskupa Uchańskiego na trzy dni przed elekcją Batorego władcą Polski przy pełnym poparciu magnaterii o mało nie doprowadziło do wojny domowej. Zanim jednak doszło do jej wybuchu, cesarz zmarł. Aby uprawomocnić siedmiogrodzkiego księcia na polskim tronie został on ożeniony z ostatnią z rodu Jagiellonów - Anną. Polska królewna miała wówczas przeszło pięćdziesiąt lat i od swojego małżonka starsza była o prawie dekadę. Małżeństwo nie należało więc do najszczęśliwiej dobranych, w obliczu roszczeń innych spokrewnionych z Jagiellonami rodów dawało jednak Batoremu szanse na utrzymanie się na tronie.

Panowanie nowoobranego króla w historii Polski zaznaczyło się przede wszystkim szeregiem zbrojnych konfliktów. Większość z nich miała miejsce za naszą wschodnią granicą, bowiem już w roku 1563 rosyjski car Iwan IV Groźny zajął twierdzę Połock i Inflanty aż po rzekę Dźwinę. Niepewna sytuacja w Polsce skłoniła go do dalszej ekspansji, której jednak Stefan Batory stanowczo się przeciwstawił. Po zawarciu sojuszu z królem szwedzkim Janem w roku 1579, polski król na czele wojsk polsko-litewsko-szwedzkich wkroczył na zagarnięte tereny i odbił Połock, w roku 1580 odzyskał twierdzę Wielkie Łuki, w 1581 zaś po oblężeniu Pskowa rozpoczął pokojowe rokowania z Iwanem Groźnym, uwieńczone w końcu pokojem w Jamie Zapolskim (1582 rok). Na jego mocy Polska odzyskała Inflanty, car zaś zajęte przez Polaków ziemie wielkoruskie.

Czy wiesz, że... Mimo swego wojowniczego usposobienia Stefan Batory postrzegany był jak władca bardzo tolerancyjny. Wyniesiony na tron przez szlachtę, wśród której wielu było arian i protestantów, nigdy nie zgodził się na prześladowania innowierców w Polsce. W roku 1577 potępił sprofanowanie przez krakowskich studentów protestanckiego cmentarza, a w 1581 biskupa Jerzego Radziwiłła za spalenie w Wilnie protestanckich książek. W roku 1579 król wydał rozporządzenie, na mocy którego śmiercią karano wszelkie napady na domy i świątynie innowierców. Jego zdaniem szerzenie wiary powinno odbywać się nie przemocą i poprzez prześladowania, lecz nauczaniem i dobrym przykładem.

Nie obyło się także bez konfliktów w kraju. W 1577 zbuntował się popierający Habsburgów Gdańsk. Wezwana na pomoc przez gdańskich kupców flota duńska strzegła miasta od strony morza, zaciężna zaś piechota szkocka wzmocniła jego siły lądowe. W tej sytuacji król odstąpił od ścisłego podporządkowania sobie Gdańska zadawalając się kontrybucją w wysokości 200 tysięcy złotych polskich, które przeznaczył na walkę z Iwanem Groźnym.

Stefan Batory zmarł 12 grudnia 1586 roku w trakcie przygotowań do kolejnej wyprawy na Wschód i prób zdobycia sojuszników przeciwko coraz większemu zagrożeniu ze strony Turków. Zgon był tak nagły, że jego dwóch nadwornych medyków, niesłusznie zresztą, posądzano o otrucie władcy.