Wiek XII i XIII były dla Polski szczególnie niełaskawe. Rosnące w siłę państwo pod rządami dynastii Piastów natrafiło bowiem w roku 1138 na przeszkodę, która zahamowała jego rozwój na prawie dwieście lat. Wtedy bowiem, na mocy testamentu króla Bolesława Krzywoustego, Polska została podzielona na pięć dzielnic - Śląsk, Mazowsze z Kujawami, Wielkopolskę, Ziemię Sandomierską oraz tzw. dzielnicę senioralną, w skład której wchodziły ziemie: krakowska, łęczycka, sieradzka oraz Pomorze Gdańskie. Aby uniknąć sporów pomiędzy swoimi czterema synami Bolesław każdemu z nich przydzielił jedną dzielnicę, piąta zaś, senioralna, miała przypaść najstarszemu wiekiem. W razie jego śmierci natomiast przechodziła na kolejnego - najstarszego z pozostałych braci. Zapobiec to miało z jednej strony bratobójczym walkom o spadek po ojcu, z drugiej - rozpadowi podzielonego państwa. Takie rozwiązanie nie zadowoliło jednak nikogo i w Polsce rozpoczęły się trwające niemal dwa wieki ustawiczne walki i zamęt. Kres położył im dopiero król, który do historii przeszedł, jako odnowiciel państwa polskiego - Władysław I Łokietek.

Władysław Łokietek urodził się około roku 1260 lub 1261 jako syn księcia łęczycko-sieradzko-kujawskiego Kazimierza I. Po śmierci ojca w roku 1267 otrzymał w spadku Kujawy, pozostałe dwie prowincje przypadły zaś jego braciom - Leszkowi Czarnemu i Kazimierzowi Łęczyckiemu. Jednakże po śmierci braci cała ojcowizna dostała się Władysławowi. Od niej też rozpoczął odbudowę państwa polskiego. Kolejnym krokiem miało być zajęcie Małopolski, o którą jednak musiał konkurować z tamtejszym księciem, Przemysławem II. Kiedy jednak w roku 1290 Przemysław zginął, Łokietek ogłosił się jego następcą i zajął nie tylko Małopolskę, ale i Pomorze. Niestety ustąpić musiał na rzecz Wacława II Czeskiego, którego popierali tamtejsi feudałowie. Po stronie Władysława opowiedziało się natomiast małopolskie chłopstwo, rycerstwo i część duchowieństwa, wybierając władcę z rodzimej dynastii piastowskiej. Tak więc w roku 1304 Łokietek wkroczył z popierającymi go wojskami, w których według XV-wiecznego kronikarza Jana Długosza więcej było chłopstwa niż rycerzy, do Małopolski i zajął ją. Zdobył również Pomorze Gdańskie, ponieważ jednak nie zyskał sobie przychylności tamtejszych panów oraz osadników brandenburskich, którzy napłynęli w owe rejony, musiał zrezygnować z całkowitego podporządkowania sobie nadbałtyckich terenów.

Czy wiesz, że... W dawnej Polsce łokieć był miarą długości: 1 łokieć równał się 0, 78 metra. Przydomek króla - "łokietek", czyli zdrobnienie od słowa łokieć - został mu nadany z powodu jego niewielkiego wzrostu.

W roku 1311 Łokietek panował już nad Małopolską oraz dziedzicznymi Kujawami. Mimo buntu niemieckiego patrycjatu w Krakowie i Sandomierzu, dzięki poparciu szlachty i mieszczaństwa zdołał je utrzymać. Trzy lata później jego władzy poddała się również Wielkopolska. Nie był to jednak koniec problemów, bowiem pretensje do polskiej korony zgłosił król Czech, Jan Luksemburski. Sprzymierzony z niemieckim Zakonem Krzyżackim atakował Polskę od północy i zachodu, Brandenburczycy natomiast próbowali zająć Wielkopolskę. Mimo wszystko Łokietek zdołał jednak utrzymać podległe mu ziemie.

W roku 1318 rozpoczął również starania o koronację. Początkowo niechętny papież wyraził w końcu zgodę i 30 stycznia 1320 roku Władysław I Łokietek został koronowany w Krakowie na króla Polski. Koronacja owa była symbolem przezwyciężenia wewnętrznego rozbicia państwa i odzyskania przez nasz kraj samodzielności.

Władysław Łokietek zmarł 2 marca 1333 roku w Krakowie. Chociaż pozostawił swojemu synowi, Kazimierzowi III Wielkiemu, zaledwie Małopolskę, Ziemię Sandomierską, Wielkopolskę, Kujawy oraz ziemie Łęczycką i Sieradzką, poza granicami kraju pozostawały natomiast nadal Śląsk, Ziemia Lubuska, Pomorze Gdańskie, Pomorze Zachodnie i Mazowsze, był to jednak kamień węgielny pod odbudowę potęgi państwa polskiego.